قوم پشتون

پشتون‌ها یکی از گروه قومی افغانستان را تشکیل می‌دهند. پشتون‌ها در نواحی شرقی و جنوبی افغانستان هم‌مرز با پاکستان جایی که یکی از گروه قومی این کشور را تشکیل می‌دهند متمرکز شده‌اند. همچنین گروه‌های کوچکی از پشتون‌ها در شرق ایران در نواحی هم‌مرز با افغانستان و همچنین شمال افغانستان در نتیجه جابجایی‌هایی که در زمان امیر عبدالرحمن خائن انجام شد و در میان دیگر گروهای قومی زندگی می‌کنند. اگرچه عده‌ای از پشتون‌های شهرنشین در کابل و سایر مناطق فارسی زبان شده‌اند.

سه شنبه ۲۱ دی ۱۳۹۵       بازدید: 19

قوم پشتون

پشتون‌ها یکی از گروه قومی افغانستان را تشکیل می‌دهند. پشتون‌ها در نواحی شرقی و جنوبی افغانستان هم‌مرز با پاکستان جایی که یکی از گروه قومی این کشور را تشکیل می‌دهند متمرکز شده‌اند. همچنین گروه‌های کوچکی از پشتون‌ها در شرق ایران در نواحی هم‌مرز با افغانستان و همچنین شمال افغانستان در نتیجه جابجایی‌هایی که در زمان امیر عبدالرحمن خائن انجام شد و در میان دیگر گروهای قومی زندگی می‌کنند. اگرچه عده‌ای از پشتون‌های شهرنشین در کابل و سایر مناطق فارسی زبان شده‌اند.

از تأسیس افغانستان در سال ۱۷۴۷ توسط احمد شاه درانی تا پیش از سال ۱۹۷۸ پشتون‌ها ۲۹٪ جمعیت افغانستان را تشکیل می‌دانند؛ ولی زمانی که نیروهای شوروی در سال ۱۹۷۹ به این کشور حمله کردند، ۶٫۲ میلیون نفر از مردم پاکستان به کشورمان مهاجرت کردند که ۸۵٪ از این مهاجرها را پشتون‌ها تشکیل می‌دادند که این باعث افزایش موقت جمعیت پشتون‌ها در برابر دیگر اقوام شد؛ ولی با بازگشت بسیاری از مهاجرین از سال ۱۹۹۰ به بعد جمعیت پشتون‌ها به ۴۰٪ کل جمعیت افغانستان رسید (با احتساب پاکستانی‌ها)

ریشه‌شناسی واژهٔ پشتون
مورخ معروف یونانی (هیرودتس) پکتهای ریگودی را (پاکتیوس) خوانده واهالی منطقهٔ پکتیا تا قندهار و مسکونین دوطرف کوه‌های سلیمان را پاکتیاها نامیده است. از نوشته او معلوم می‌شود تا قرن چهارم قبل از میلاد مردم قندهار و غور و پکتیا و ننگرهار و خیبر (پاکتیاها) نامیده می‌شده‌اند. بطلمیوس هم آنرا پکتین نوشته‌است؛ بنابراین نام پشتو از همان پکهت – پکتویس – پکتین ساخته شده و پشتو و پختو تلفظ می‌شود. در ریگوید مذکور آمده است که قوم پکهت در محاربه بین ده پادشاه آریایی که به کنار دریای (راوی) بوقوع پیوسته بود شرکت کرده بودند. هیلی برانت مورخ و محقق در زبان وفرهنگ سانسکریت:در (ریگوید) مذکور است که در اراکوشیا (قندهار) قبیله‌ای سکونت داشت که شاه (واسودیوا: دیوه در پشتو به نام نور و روشنایی و آس به منای اسب می‌باشد) فرمانروای ان بود و این قبیله تحت قیادت خلف او (سوداس: در پشتو سور به معنای سرخ و آس به منای اسب می‌باشد دامنه فتوحات را تا وادی (اندس) وسیع ساخت و کارنامه‌های جنگی (واسودیوا) بطور افسانه یاد می‌شد. مورخین موجودیت پکتها را در منطقه‌ای کنونی که افغانستان نامیده می‌شود. قبل از ظهور سلطنت سلیمان پیامبر در حدود ۱۰۰۰سال قبل از میلاد تخمین زده‌اند (تاریخ مختصر افغانها. تألیف مولوی یعقوب حسن خان سال ۱۳۱۲). پشتو ظاهراً از لفظ پشتون یا پختون آمده‌است که نام قبیله‌ای از نژاد آریایی است. زبان پشتو اصلاً جزء زبان‌های ایرانی است. قواعد آواشناسی نشان می‌دهد که واژه پشتو شکل دیگرگون‌شده‌ای از همان واژه پَرْسَوا (به معنی پارسی) است.بطلمیوس هم آنرا پکتین نوشته‌است؛ بنابراین نام پشتو از همان پکهت – پکتویس – پکتین ساخته شده و پشتو و پختو تلفظ می‌شود.

تعریف واژه پشتون
افغان واژه‌ای است که به اقوام پشتون زبان در قدیم گفته می‌شد. اما قانون اساسی افغانستان هر یک از شهروندان افغانستان را صرفنظر از قومی که بدان تعلق دارد «افغان» اطلاق می‌کند.

یک شاخه از اقوام ایرانی بوده که به زبان پشتو تکلم می‌کند، دارای خصوصیات و عنعنات مخصوص به خود بوده و علاوه بر زبان مشترک دارای ریشه و شجره خونی یا عرقی مشترک نیز می‌باشند. با این تعریف اشتراک خونی شرط اخص و اول برای پشتون بودن می‌باشد و آن عده از گویندگان پشتو را که هم ریشه (تبار) نیستند دربرنمی‌گیرد.

به هر آنکس که با زبان پشتو، عادات و سنن پشتون بزرگ شده باشد و زبان اولش پشتو باشد، پشتون اطلاق می‌گردد، صرفنظر از علایق عشیروی، خونی و تبار.

تعریف واژه افغان
تعریف معاصر واژه پشتون
جامعه کنونی پشتون را یک کتله زبانی (جمع شده زیر چتر زبان پشتو) تشکیل می‌دهد، نه یک گروه خونی، تباری، قومی، عشیره‌ای یا قبیلوی، که بر مبنای این اصل واژه پشتون معنی «پشتو زبان» را افاده می‌کند نه «پشتون تبار» را که شامل تاجیک، ترک، مغول و... پشتو زبان نیز می‌گردد.

جامعه پشتون یا (پشتو زبان) به دو بخش و هفت شاخه عمده و بخشهای کوچک دیگر تقسیم گردیده است که به استثنای سربن، غرغشت، و بیتن بقیه از نظر شجره، عشیره، روابط خونی ویا تباری هیچ پیوندی باهم نداشته و فقط زبان مشترک سبب ایجاد هویت مشترک پشتون گردیده که روی این اصل همه خودرا پشتون می‌خوانند. اما در داخل نظام قبیله‌ای مسئله فرق می‌کند و آنجا نظام شجره، عشیره، روابط خونی، بزرگ و کوچک بودن، قوی و ضعیف بودن قبیله، و درجه‌بندی طبقاتی، اصالت و عدم اصالت اتنیکی به نوعی مشهود است.

بخش پاکستانی شامل منطقه‌ای از چترال در شمال تا سیبی در جنوب غربی می‌گردد. این منطقه در پاکستان بنام منطقه مرزی شمال غرب (صوبه سرحد شمالغرب) نامیده می‌شود. اما این منطقه همچنان مشهور به افغانیه است که این نام بیانگر روابط قومی باشنده‌های آن با پشتون‌های افغانستان است.

اکثر پشتون‌ها مسلمان بیشتر و پیرو مذهب سنی حنفی و اقلیتی کوچکی شیعه دوازده امامی هستند و علاوه بر زبان پشتو که از شاخه زبانهای (یا آریایی) است به زبانها فارسی اورمری هندوکوهی (شامل پشتون‌های خیبر) و اقلیتی ناچیزی به اردو (در پاکستان و هند) صحبت می‌کنند.

طایفه‌های پشتون

پشتون‌های افغانستان به دو طائفه بزرگ تقسیم می‌شوند:

غلجایی (خلجی) که از جمله قدیمترین اقوام بوده که تواریخ مختلف در از آنها یادآوری شده و سلسله‌های پادشاهی سوری لودی خلجیه تغلقیه سیدها هوتک مربوط همین قوم می‌باشد.[نیازمند منبع]

دیگر طایفه‌ها شامل زدران، منگل، غلجی، درانی، هوتک، اندر، کاکر، احمدزی، سربنی، پوپل، سوری، گدون، لودی، احمدزی، ستانکزی، محمدزی، یوسفزی، بنوچی، خروطی، سواتی، سهاک، شینوار، ابدالی، بارکزی وغیره هستند که از جمله گروه‌ها و ایل‌های مهم قوم پشتون هستند.

به اشتراک بگذارید

لینک اشتراک گذاری در شبکه های اجتماعی

شما هم می توانید در مورد این مطلب نظر بدهید.

پیام رسا